SIEĆ REGIONALNYCH OŚRODKÓW DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ





12.02.2021 Wizyta nowego szefa MSZ Litwy w Polsce RODM Olsztyn poleca

Od 11 grudnia 2020 nowym szefem dyplomacji litewskiej jest Gabrielius Landsbergis, przewodniczący konserwatywnego Związku Ojczyzny – Litewscy Chrześcijańscy Demokraci, partii, która wygrała ostatnie wybory na Litwie i w koalicji z dwiema liberalnymi partiami tworzy koalicję rządzącą w tym kraju. Nowy minister odbył już szereg rozmów (zdalnie poprzez Internet) z przywódcami różnych krajów, w tym między innymi Francji. Jednak jego pierwsza wizyta bezpośrednia, to podróż do Polski, w poniedziałek 8 lutego.

Zanim do tego doszło, w piątek 5 lutego, prezydenci Polski i Litwy odbyli zdalne spotkanie, podczas którego omawiano kwestie zacieśnienia współpracy polsko-litewskiej. W trakcie pobytu w Polsce Landsbergis spotkał się z marszałek Sejmu Elżbietą Witek i ministrem spraw zagranicznych Zbigniewem Rauem. Oprócz tego rozmawiał także z szefami, Polskiego Instytutu Stosunków Międzynarodowych, Centrum Studiów Wschodnich oraz Polsko-Rosyjskiego Centrum Dialogu i Porozumienia. Zwiedził także wystawę w warszawskich Łazienkach, „Symbole wolności bałtyckiej”. Minister udzielił także wywiadów polskim dziennikom, „Rzeczpospolita” i „Dziennik Gazeta Prawna”.

Strona litewska podkreślała w czasie rozmów następujące kwestie:

- strategiczne partnerstwo polsko-litewskie
- współpraca w dziedzinie obronności
- rozwój projektów infrastrukturalnych
- współpraca transatlantycka
- sytuacja na Białorusi

W rozmowie z Marszałek Sejmu Elżbietą Witek zadeklarowano intensyfikację kontaktów parlamentarnych i powrót do spotkań bezpośrednich. Strona polska wyraziła także nadzieję na zacieśnienie współpracy w stosunku do działań Rosji, szczególnie zaś pomyślnego dla naszego regionu załatwienia sprawy gazociągu Nord Stream 2. Stronie litewskiej szczególnie zależało na wspólnym stanowisku w kwestii bezpieczeństwa energetycznego, w tym na wspólnym występowaniu w tej sprawie na forum międzynarodowym, także pozyskanie w tej sprawie nowej administracji Stanów Zjednoczonych. Uznano także, że Trójkąt Lubelski jest znakomitym forum do dyskusji nad problemami bezpieczeństwa energetycznego. Mając na uwadze pomyślny rozwój inicjatywy Trójmorza i licząc na realizację projektów infrastrukturalnych, Litwa zadeklarowała przystąpienie do Funduszu Inwestycyjnego Inicjatywy Trójmorza zobowiązując się do zainwestowania 20 mln euro.

Szczególne miejsce w polityce zagranicznej obu państw zajmuje Białoruś. Zgodzono się co do dalszego, wspólnego wspierania przemian demokratycznych w tym państwie. Ze strony litewskiej wskazano na problem elektrowni atomowej w Ostrowcu na Białorusi. Postanowiono zintensyfikować działania obu stron aby zapobiec dystrybucji energii z tej niebezpiecznej siłowni na obszar Unii Europejskiej.

Strona litewska wskazywała także na perspektywy wynikające z inicjatyw Partnerstwa Wschodniego, Trójkąta Lubelskiego oraz Trójmorza.

Poza sprawami natury gospodarczej i szeroko pojętego bezpieczeństwa zwrócono uwagę na przypadające w tym roku, 230 rocznicę ustanowienia Konstytucji 3 Maja i 30 rocznicę ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych między niepodległą Litwą i Polską. Uznano, że jest to znakomita okazja do dalszego wzmacniania partnerstwa między obu krajami.
Fakt osobistej wizyty litewskiego ministra w Polsce, jako pierwszej podróży zagranicznej ma znaczenie symboliczne. Nowa litewska ekipa rządząca daje w ten sposób wyraźny sygnał, że Polska jest dla niej cały czas ważnym strategicznym partnerem i sojusznikiem, który może zapewnić Litwie bezpieczeństwo i niezależność gospodarczą. Polska w ten sposób, poza sprzyjającymi warunkami do rozwijania inwestycji po stronie litewskiej, utrzymuje także partnera nadal wspierającego polski głos na forum Unii Europejskiej i arenie międzynarodowej. Wizyta ministra wyraźnie potwierdza wcześniejsze deklaracje litewskie określające Polskę jako strategicznego partnera Litwy i określające wzajemne stosunki jako najlepsze w historii.

Czy dobre stosunki między obu państwami będą miały także pozytywny wpływ na poprawę polityki wewnętrznej Litwy wobec polskiej mniejszości w tym kraju, nie jest do końca jednoznaczne. Największy opór wobec takich kwestii jak na przykład pisownia nazwisk Polaków w oryginalnym brzmieniu, czy w sprawie szkolnictwa w języku polskim, pojawiał się ze strony konserwatystów, którzy teraz przewodzą koalicji rządzącej na Litwie. Jednak deklaracje jakie otrzymujemy od dłuższego czasu sugerują, że możliwe jest złagodzenie dotychczasowych oporów i załatwienie spraw po myśli litewskich Polaków. Zależeć to jednak będzie od postawy polskiego rządu i jego współpracy z polskimi organizacjami na Litwie.

Odwołanie się do tegorocznych rocznic wyraźnie wskazuje drogę jaką chce dojść do konsensusu strona litewska. Widać to już na przykład w litewskich podręcznikach szkolnych, gdzie wyraźnie akcentuje się czasy istnienia Rzeczpospolitej jako wspólnego tworu polsko-litewskiego, który zapewnił obu narodom dominującą pozycję we wschodniej Europie, w epoce nowożytnej. Umiejętne wykorzystanie pamięci o wspólnej przeszłości powinno jeszcze bardziej zbliżyć oba narody, a co za tym idzie, pomyślne rozwiązanie istniejących jeszcze dzisiaj problemów związanych z funkcjonowaniem mniejszości narodowych w obu krajach. Ważne jest jednak to, aby strona polska bardziej nagłaśniała współpracę polsko-litewską, tak aby nasi partnerzy wyraźnie poczuli, że dla Polski Litwa jest także znaczącym partnerem. Jeśli pójdziemy tą drogą, szansa na sukces jest bardzo duża.

Aleksander Srebrakowski
Uniwersytet Wrocławski