SIEĆ REGIONALNYCH OŚRODKÓW DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ





28.02.2021 Wizyta Szefa MSZ Litwy w Warszawie. Komentarz eksperta RODM Olsztyn Działania RODM Olsztyn

Od 11 grudnia 2020 nowym szefem dyplomacji litewskiej jest Gabrielius Landsbergis, przewodniczący konserwatywnego Związku Ojczyzny - Litewscy Chrześcijańscy Demokraci, partii, która wygrała ostatnie wybory na Litwie i w koalicji z dwiema liberalnymi partiami tworzy koalicję rządzącą w tym kraju.

Nowy minister odbył już szereg rozmów (zdalnie poprzez Internet) z przywódcami różnych krajów, w tym między innymi Francji. Jednak jego pierwsza wizyta bezpośrednia, to podróż do Polski, w poniedziałek 8 lutego. Zanim do tego doszło, w piątek 5 lutego, prezydenci Polski i Litwy odbyli zdalne spotkanie, podczas którego omawiano kwestie zacieśnienia współpracy polsko-litewskiej.

W trakcie pobytu w Polsce Landsbergis spotkał się z marszałek Sejmu Elżbietą Witek i ministrem spraw zagranicznych Zbigniewem Rauem. Oprócz tego rozmawiał także z szefami, Polskiego Instytutu Stosunków Międzynarodowych, Centrum Studiów Wschodnich oraz Polsko-Rosyjskiego Centrum Dialogu i Porozumienia. Zwiedził także wystawę w warszawskich Łazienkach, „Symbole wolności bałtyckiej". Minister udzielił także wywiadów polskim dziennikom, „Rzeczpospolita" i „Dziennik Gazeta Prawna".

Strona litewska podkreślała w czasie rozmów następujące kwestie:

- strategiczne partnerstwo polsko-litewskie
- współpraca w dziedzinie obronności
- rozwój projektów infrastrukturalnych
- współpraca transatlantycka
- sytuacja na Białorusi

W rozmowie z Marszałek Sejmu Elżbietą Witek zadeklarowano intensyfikację kontaktów parlamentarnych i powrót do spotkań bezpośrednich. Strona polska wyraziła także nadzieję na zacieśnienie współpracy w stosunku do działań Rosji, szczególnie zaś pomyślnego dla naszego regionu załatwienia sprawy gazociągu Nord Stream 2. Stronie litewskiej szczególnie zależało na wspólnym stanowisku w kwestii bezpieczeństwa energetycznego, w tym na wspólnym występowaniu w tej sprawie na forum międzynarodowym, także pozyskanie w tej sprawie nowej administracji Stanów Zjednoczonych. Uznano także, że Trójkąt Lubelski jest znakomitym forum do dyskusji nad problemami bezpieczeństwa energetycznego. Mając na uwadze pomyślny rozwój inicjatywy Trójmorza i licząc na realizację projektów infrastrukturalnych, Litwa zadeklarowała przystąpienie do Funduszu Inwestycyjnego Inicjatywy Trójmorza zobowiązując się do zainwestowania 20 mln euro.

Szczególne miejsce w polityce zagranicznej obu państw zajmuje Białoruś. Zgodzono się co do dalszego, wspólnego wspierania przemian demokratycznych w tym państwie. Ze strony litewskiej wskazano na problem elektrowni atomowej w Ostrowcu na Białorusi. Postanowiono zintensyfikować działania obu stron aby zapobiec dystrybucji energii z tej niebezpiecznej siłowni na obszar Unii Europejskiej.

Strona litewska wskazywała także na perspektywy wynikajqce z inicjatyw Partnerstwa Wschodniego, Trójkqta Lubelskiego oraz Trójmorza.

Poza sprawami natury gospodarczej i szeroko pojętego bezpieczeństwa zwrócono uwagę na przypadające w tym roku, 230 rocznicę ustanowienia Konstytucji 3 Maja i 30 rocznicę ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych między niepodległą Litwą i Polską. Uznano, że jest to znakomita okazja do dalszego wzmacniania partnerstwa między obu krajami. Fakt osobistej wizyty litewskiego ministra w Polsce, jako pierwszej podróży zagranicznej ma znaczenie symboliczne. Nowa litewska ekipa rządząca daje w ten sposób wyraźny sygnał, że Polska jest dla niej cały czas ważnym strategicznym partnerem i sojusznikiem, który może zapewnić Litwie bezpieczeństwo i niezależność gospodarczą.

Polska w ten sposób, poza sprzyjającymi warunkami do rozwijania inwestycji po stronie litewskiej, utrzymuje także partnera nadal wspierającego polski głos na forum Unii Europejskiej i arenie międzynarodowej. Wizyta ministra wyraźnie potwierdza wcześniejsze deklaracje litewskie określające Polskę jako strategicznego partnera Litwy i określające wzajemne stosunki jako najlepsze w historii. Największy opór wobec takich kwestii jak na przykład pisownia nazwisk Polaków w oryginalnym brzmieniu, czy w sprawie szkolnictwa w języku polskim, pojawiał się ze strony konserwatystów, którzy teraz przewodzą koalicji rządzącej na Litwie. Jednak deklaracje jakie otrzymujemy od dłuższego czasu sugerują, że możliwe jest złagodzenie dotychczasowych oporów i załatwienie spraw po myśli litewskich Polaków. Zależeć to jednak będzie od postawy polskiego rządu i jego współpracy z polskimi organizacjami na Litwie.

Czy dobre stosunki między obu państwami będq miały także pozytywny wpływ na poprawę polityki wewnętrznej Litwy wobec polskiej mniejszości w tym kraju, nie jest do końca jednoznaczne.

Odwołanie się do tegorocznych rocznic wyraźnie wskazuje drogę jaką chce dojść do konsensusu strona litewska. Widać to już na przykład w litewskich podręcznikach szkolnych, gdzie wyraźnie akcentuje się czasy istnienia Rzeczpospolitej jako wspólnego tworu polsko-litewskiego, który zapewnił obu narodom dominującą pozycję we wschodniej Europie, w epoce nowożytnej. Umiejętne wykorzystanie pamięci o wspólnej przeszłości powinno jeszcze bardziej zbliżyć oba narody, a co za tym idzie, pomyślne rozwiązanie istniejących jeszcze dzisiaj problemów związanych z funkcjonowaniem mniejszości narodowych w obu krajach. Ważne jest jednak to, aby strona polska bardziej nagłaśniała współpracę polsko-litewską, tak aby nasi partnerzy wyraźnie poczuli, że dla Polski Litwa jest także znaczącym partnerem. Jeśli pójdziemy tą drogą, szansa na sukces jest bardzo duża.


dr Aleksander Srebrakowski (Uniwersytet Wrocławski)
we współpracy z Regionalnym Ośrodkiem Debaty Międzynarodowej w Olsztynie